કંઈક કષ્ટ છે એ વાત ગોળગોળ ન કર

કંઈક કષ્ટ છે એ વાત ગોળગોળ ન કર જે કહેવું હોય તે કહી નાખ, ચોળચોળ ન કર છે સ્તબ્ધ સાંજ, તું બારી સમીપ ઊભો છે સજળ છે આંખ ને હસવાનો આમ ડોળ ન કર પીડા જો નગ્ન રહેશે તો કુદરતી રહેશે તું કોઈ વસ્ત્ર એને માટે ખોળખોળ ન કર રહેશે એ જ વજન, એ જ [...]

શબ્દોના ડાઘુઓએ ઉપાડ્યો છે ભારને,

શબ્દોના ડાઘુઓએ ઉપાડ્યો છે ભારને, દફનાવશે ક્યાં જઈને મરેલા વિચારને ? દર્પણમાં ક્યાંક ગુમ થઈ છે રમેશતા, શોધ્યા કરું છું શ્વાનની પેઠે ફરારને. વેચાય છે બજારમાં ગજરાઓ ફૂલના, દિવસો ય વાજબી છે, ખરીદો બહારને. ઘટનાને હોત ભૂલી શકાવાનાં બારણાં, તો કોણ ખોલવાનું હતું બંધ દ્વારને ? જેને જવું’તું શબ્દની સીમા અતિક્રમી, રોશન કરે છે આજ [...]

બંધ પરબીડિયામાંથી મરણ મળે તમને

બંધ પરબીડિયામાંથી મરણ મળે તમને બચી શકાય તો બચવાની ક્ષણ મળે તમને ટપાલ જેમ તમે ઘેર-ઘેર પહોંચો પણ સમસ્ત શહેરના લોકો અભણ મળે તમને ખજૂરી જેટલો છાંયો મળે – એ સિક્કાની બીજી બાજુય છે એવી કે, રણ મળે તમને વિખૂટું હોય છે તેને ભૂલી જવા માટે સમક્ષ હોય છે તેનું શરણ મળે તમને તમારા કંઠમાં [...]

આંખોમાં આવી રીતે તું દૃશ્યો ન મોકલાવ,

આંખોમાં આવી રીતે તું દૃશ્યો ન મોકલાવ, ખાલી થયેલ ગામમાં જાસો ન મોકલાવ. ફૂલો ય પૂરબહારમાં હિંસક છે આજકાલ, રહેવા દે, રોજ તું મને ગજરો ન મોકલાવ. તું આવ કે પાડી રહ્યો છું સાદ હું તને, પહાડોની જેમ ખોખરો પડઘો ન મોકલાવ. ખાબોચિયું જ આમ તો પર્યાપ્ત હોય છે, હોડી ડુબાડવાને તું દરિયો ન મોકલાવ. [...]

હાથને ચીરો તો ગંગા નીકળે

હાથને ચીરો તો ગંગા નીકળે છેવટે એ વાત અફવા નીકળે બૉમ્બની માફક પડે કાયમ સવાર એ જ કચ્ચરઘાણ ઘટના નીકળે કોઇ સપનું છીછરું વાગ્યું હતું ને જનોઇવઢ સબાકા નીકળે સ્તબ્ધ આંખોની કરો ખુલ્લી તપાસ, ભોંયરાઓ એના ક્યાં ક્યાં નીકળે ? એ શું ક્બ્રસ્તાનનું ષડયંત્ર છે ? મુઠ્ઠીઓ ખૂલે ને મડદાં નીકળે દાબડીમાં એક માણસ બંધ [...]

સખી મને તેં સરોવર કહ્યો એ ઘટનાને

સખી મને તેં સરોવર કહ્યો એ ઘટનાને હું મારાં ગીતકમળથી લે ચાલ, શણગારું. હવે હું પીળી પડેલી છબીની જેવો છું તને ગમે તો પ્રણયની દીવાલ શણગારું. આ મારા હાથમાં ખાલીપણાંના ફૂલો છે કહે તો આપણો આ આજમ્હાલ શણગારું. હવે વસંત કે ફૂલની પ્રતીક્ષા કોણ કરે ? હું મારા વ્હાલથી તારું વ્હાલ શણગારું. તને આ જિંદગી [...]

આ કાળું પાટિયું ને ચોક, લ્યો જનાબ, લખો -રમેશ પારેખ.

આ કાળું પાટિયું ને ચોક, લ્યો જનાબ, લખો તમારા હાથ વત્તા કેટલાં ગુલાબ ? લખો ખરું ને ? શોખ છે તમને પ્રથમથી ફૂલોનો તો કેમ બાગમાંથી લાવ્યા ખાલી છાબ ? લખો ફરી પૂછું છું કે શું અર્થ છે આ જીવતરનો લ્યો, ચોક લ્યો, અને આ પ્રશ્ર્નનો જવાબ લખો ખરાબ સ્વપ્નથી નંબર વધે છે ચશ્માંના તો [...]

ઘર બંધ છે ને હાથ પડ્યા છે હવાથી દૂર,

ઘર બંધ છે ને હાથ પડ્યા છે હવાથી દૂર, લાગે છે આ જગા છે બધીયે જગાથી દૂર. પ્રસરી છે એક ખીણ સકળ દરમિયાનમાં, એક પાંદડું પડ્યું છે અહીં ઝાડવાથી દૂર. થીજી ગયાં છે માનસરોવર અવાજનાં, ને પંખીઓ વસે છે હવે કલ્પનાથી દૂર. આવે છે દૃશ્ય આંખમાં ઝાંખું કે આંધળું, દૃશ્યો ને શું થયું કે રહે [...]

નડતી નથી દીવાલને બાબત વિચારની,

નડતી નથી દીવાલને બાબત વિચારની, માણસની આસપાસ છે હાલત વિચારની. આંખોનું પોત સાવ ઉધાડું પડી ગયું, ઘર ઢાંકતી તે તુટી પડી છત વિચારની. એનો કયો મુકામ હશે કંઇ ખબર નથી, રઝળ્યા કરે છે આખી વસાહત વિચારની. આંખોથી છેક દ્રશ્ય સુધી શૂન્યતાની આણ, આવી ગઈ છે જાણે કયામત વિચારની. લોહીમાં કોણ જાણે શું ગુનો ભળી ગયો, [...]

તારાં સ્મરણને મારામાંથી બાદ કરી જોઉં -રમેશ પારેખ

તારા સ્મરણને મારામાંથી બાદ કરી જોઉં, કોશિશ હું આપઘાતની એકાદ કરી જોઉં. શા માટે બાધી રાખવા સગપણના પાંજરે? લાવો, તમામ શ્વાસને આઝાદ કરી જોઉં. કોનામાં લીલો મોલ લચી પડશે, શી ખબર સર્વત્ર મારા જીવનો વરસાદ કરી જોઉં આ ખાલી ઘરમાં હોતું નથી કોઇ આજકાલ, રહેતુ’તું કોણ, લાવ, જરા યાદ કરી જોઉં છું હું કોઇક માટેની [...]

આંખોમાં આવી રીતે તું દૃશ્યો ન મોકલાવ,

આંખોમાં આવી રીતે તું દૃશ્યો ન મોકલાવ, ખાલી થયેલ ગામમાં જાસો ન મોકલાવ. ફૂલો ય પૂરબહારમાં હિંસક છે આજકાલ, રહેવા દે, રોજ તું મને ગજરો ન મોકલાવ. તું આવ કે પાડી રહ્યો છું સાદ હું તને, પહાડોની જેમ ખોખરો પડઘો ન મોકલાવ. ખાબોચિયું જ આમ તો પર્યાપ્ત હોય છે, હોડી ડૂબાડવાને તું દરિયો ન મોકલાવ. [...]

ઝાડ એના પાંદડાંને પૂછે છે- કેમ ?

ઝાડ એના પાંદડાંને પૂછે છે- કેમ ? તું મારું નથી એવો શા માટે પડ્યો તને વ્હેમ? પાંદડાએ પૂછ્યુ કે, મારું નામ પાન છે તો શા માટે તારું નામ ઝાડ છે? શા માટે તારી ને મારી વચ્ચાળ આમ ડાળી ને ડાળખાંની આડ છે? ઝાડવું કહે કે તારી વહાલુડી લીલપને સાચવું છું, આવડે છે એમ! પાંદડું કહે [...]

શબ્દોમાં ક્યાં સમાય છે તારી ને મારી વાત ?

શબ્દોમાં ક્યાં સમાય છે તારી ને મારી વાત ? અર્થોમાં ક્યાં ચણાય છે તારી ને મારી વાત છલકાતી ચાંદનીમાં ઉતારી બધાં વસન, ચંચળ બનીને ન્હાય છે તારી ને મારી વાત. અવકાશમાં નિ:શ્વાસ બનીને ઘૂમી ઘૂમી- એકાંતમાં પછડાય છે તારી ને મારી વાત. આવી અતીતની આંગળી પકડીને આંખમાં આંસુ મહીં ભીંજાય છે તારી ને મારી વાત. [...]

તારાં જ છે તમામ, ન ફૂલોનાં પૂછ નામ, ગમે તે ઉઠાવ તું,

તારાં જ છે તમામ, ન ફૂલોનાં પૂછ નામ, ગમે તે ઉઠાવ તું, લૂછી લે ભીની આંખ, ન દરવાજા બંધ રાખ, ફરી ઘર સજાવ તું. આંસુભર્યા રૂમાલ સૂકવવાની આજકલ ઋતુ છે શહેરમાં, પંપાળ મા તું ઘાવ, ઢળેલી નજર ઉઠાવ, નજર ના ઝુકાવ તું. સપનાંનો ભગ્ન અંત નવેસરથી આ વસંત લખે છે કૂંપળ વડે, કૂંપળ છે તારી [...]

કાઈપો !’

કાઈપો !’ ‘શું-શું ? પતંગ ?’ ‘ના, આજનો દિવસ’ ‘એમાં રાજીના રેડ થવાનું ?’ ‘તમને ખુશી ન થઈ ?’ ‘દિવસ વીતે એમાં ખુશી શાની ?’ ‘લાઈફનો એક દિ’ ટુંકાયો ને !’ ‘લાઈફ તો અમૂલ્ય છે’ ‘તો ?’ ‘એ ઘટે એ તો ખિન્નતાની બાબત છે’ ‘તમને ખિન્ન થવાની છૂટ…’ ‘વાત ઉડાવો છો !’ ‘ખિન્નતાપર્વ ઉજવો કે [...]

તેણે મારા નામ સામે, નામ પોતાનું મૂક્યું,

તેણે મારા નામ સામે, નામ પોતાનું મૂક્યું, વ્હાણની સામે મૂક્યો દરિયો, ને ડૂબવાનું મૂક્યું. સ્વપ્ન મારાં તોડીને, ફેંકી દીધાં મેં   ધૂળમાં, મારી ભોળી આંખને માટે, મેં જડવાનું મૂક્યું. સનસનાટી એ જ ઘટના, ચિત્રમાં સર્જાઈ ગઈ, તેણે પીંછીથી કશું, મારામાં બનવાનું મૂક્યું. તેણે દ્રશ્યોની અણી પર, મૂક્યું તીણું   ખૂંચવું, મેં નજર જ્યાં જ્યાં કરી, તેણે ત્યાં [...]

વરસાદ ભીંજવે – રમેશ પારેખ

આકળવિકળ આંખકાન વરસાદ ભીંજવે હાલકડોલક ભાનસાન વરસાદ ભીંજવે ચોમાસું નભ વચ્ચે લથબથ સોળ કળાએ ઉગ્યું રે વરસાદ ભીંજવે અજવાળું ઝોકાર લોહીની પાંગત સુધી પૂગ્યું રે વરસાદ ભીંજવે નહીં છાલક, નહીં છાંટા રે વરસાદ ભીંજવે દરિયા ઉભા ફાટ્યા રે વરસાદ ભીંજવે ઘરમાંથી તોતિંગ ઓરડા ફાળ મારતા છૂટ્યા રે વરસાદ ભીંજવે ધૂળ લવકતા રસ્તા ખળખળ વળાંક ખાતા [...]

નાનપણમાં બોરાં વીણવા જતા.

નાનપણમાં બોરાં વીણવા જતા. કાતરા પણ વીણતા. કો’કની વાડીમાં ઘૂસી ચીભડાં ચોરતા. ટેટા પાડતા. બધા ભાઇબંધોપોતાનાં ખિસ્સામાંથી ઢગલી કરતા ને ભાગ પાડતા- -આ ભાગ ટીંકુનો. -આ ભાગ દીપુનો. -આ ભાગ ભનિયાનો, કનિયાનો… છેવટે એક વધારાની ઢગલી કરી કહેતા- ‘આ ભાગ ભગવાનનો !’ સૌ પોતપોતાની ઢગલી ખિસ્સામાં ભરતા, ને ભગવાનની ઢગલી ત્યાં જ મૂકી રમવા દોડી [...]

હરિ મારી આંખ્યુંમાં કરજો વિસામો

હરિ મારી આંખ્યુંમાં કરજો વિસામો, પાંપણની પોટલીમાં આસુંનાં તાંદુલ લઈ ઉભો હું થઈને સુદામો, હરિ મારી આંખ્યુંમાં.. દરિયાની ભરતીમાં મોજાનો લોડ એમ ઉછળવું કાયામાં રગોનું; પાસંળીની પાર પીડા એટલી સમાઈ છે જેટલું દ્વારીકામાં સોનું, જરા ધસમસતા શ્વાસોને થામો. મારી આંખ્યુંમાં કરજો વિસામો. કીકીઓનાં કુંજામાં સપનાની કાંકરીઓ નાખે જળધાર એક સીંચી; કે ધારને કિનારે હરિ હસતાં [...]

આકળવિકળ આંખકાન વરસાદ ભીંજવે

આકળવિકળ આંખકાન વરસાદ ભીંજવે હાલકડોલક ભાનસાન વરસાદ ભીંજવે ચોમાસું નભ વચ્ચે લથબથ સોળ કળાએ ઉગ્યું રે વરસાદ ભીંજવે અજવાળું ઝોકાર લોહીની પાંગત સુધી પૂગ્યું રે વરસાદ ભીંજવે નહીં છાલક, નહીં છાંટા રે વરસાદ ભીંજવે દરિયા ઉભા ફાટ્યા રે વરસાદ ભીંજવે ઘરમાંથી તોતિંગ ઓરડા ફાળ મારતા છૂટ્યા રે વરસાદ ભીંજવે ધૂળ લવકતા રસ્તા ખળખળ વળાંક ખાતા [...]

એવું કૈં કરીએ કે આપણ એકબીજાને ગમીએ !

એવું કૈં કરીએ કે આપણ એકબીજાને ગમીએ ! હાથ હાથમાં આપી, સાથે હૈયું પણ સેરવીએ, ભૂલચૂકને ભાતીગળ રંગોળીમાં ફેરવીએ ! શા માટે રઢિયાળી રાતે એકલ એકલ ભમીએ ? દાઝ ચડે એવી કે આપણ એ બ્હાને પણ મળીએ ગોફણમાં ચાંદો ઘાલી હું ફેકું તારે ફળીયે સામેસામી તાલી દઈદઈ રસબસ રાસે રમીએ ! – રમેશ પારેખ

મુક્તક

અહીં આપણે બે અને વરસાદ ભીંજવે, મને ભીંજવે તું,તને વરસાદ ભીંજવે. -રમેશ પારેખ