ઓ સિતમગર દાદ તો દે મારી આ તદબીરને;

ઓ સિતમગર દાદ તો દે મારી આ તદબીરને; લાજ રાખી લઉં છું તારી દોષ દઇ તકદીરને. રૂબરૂમાં એની સામે એમ જોવાયું નહીં; જેવી રીતે જોઉં છું હું એમની તસવીરને. વિંધે આરાઓ બરાબર જાય છે મંઝિલ ઉપર; પંથ બદલે એ નથી આદત ગતિના તીરને. એની અંદર શું હશે મારી બલા જાણે ‘મરીઝ’; બહારતો પથ્થર મળ્યા મસ્જિદ [...]

જીવન મરણ છે એક, બહુ ભાગ્યવંત છુ

જીવન-મરણ છે એક બહુ ભાગ્યવંત છું, તારી ઉપર મરું છું હું તેથી જીવંત છું. ખુશ્બૂ હજી છે બાકી જો સૂંઘી શકો મને, હું પાનખર નથી હું વીતેલી વસંત છું. હદથી વધી જઈશ તો તરત જ મટી જઈશ, બિંદુની મધ્યમાં છું હું તેથી અનંત છું. બન્ને દશામાં શોભું છું ઝુલ્ફોની જેમ હું, વીખરાયેલો કદી છું, કદી [...]

જીવનભરનાં તોફાન ખાળી રહ્યો છું,

જીવનભરનાં તોફાન ખાળી રહ્યો છું, ફકત એના મોઘમ ઈશારે ઈશારે. ગમે ત્યાં હું ડૂબું, ગમે ત્યાં હું નીકળું, છે મારી પ્રતીક્ષા કિનારે કિનારે. અહીં દુ:ખની દુનિયામાં એક રંગ જોયો, ભલે સુખનું જગ હો પ્રકારે પ્રકારે. સુજનની કબર કે ગુનેગારની હો, છે સરખી ઉદાસી મઝારે મઝારે. હૃદય મારું વ્યાપક, નજર મારી સુંદર, કલા મારી મોહક વિચારે [...]

ગઝલમાં સૌ વિચારો મારા દર્શાવી નથી શકતો;

ગઝલમાં સૌ વિચારો મારા દર્શાવી નથી શકતો, ઘણું સમજું છું એવું, જે હું સમજાવી નથી શકતો. ન સ્પર્શી કોઈ અવગણના કદી પણ મારા ગૌરવને, કે હું ઉપકાર છું એવો, જે યાદ આવી નથી શકતો. ગયો ને જાય છે દુ:ખનો સમય એક જ દિલાસા પર, કે વીતેલો સમય પાછો કદી આવી નથી શકતો. તમે આવ્યાં હતાં [...]

એ રીતથી પતનને ઉન્નત કરી જવાના,

એ રીતથી પતનને ઉન્નત કરી જવાના, વાદળનાં નીરમાં જઇ ડૂબી મરી જવાના. કાલે સૂરજ તો ઉગશે-પણ તેથી ક્યાં છે નક્કી, ઓ વિરહ રાત તારા દિવસ ફરી જવાના. વરસો પુરાણો સંબંધ તોડી નથી શકાતો , કાંઠા પર આવી મોજાં પાછા ફરી જવાના. મારી શિકાયતોને તો સાંભળો છો રસથી, પણ જ્યાં ગયા અહીંથી તો વિસરી જવાના. અમથું [...]

એક તારી કલ્પના જે જીગર બાળતી રહી,

એક તારી કલ્પના જે જીગર બાળતી રહી, એક મારી વાસ્તવિકતા કે જાણે નથી રહી. એક હું કે શોષતી રહી મારી કલા મને, એક તું કે સૌ કલા તને શણગારતી રહી. એક હું મારો પ્રેમ ન તારા વિના ટકે, એક તું કે તારી રૂપપ્રભા એકલી રહી. એક હું કે કોઇ વાત બરાબર ન કહી શકું, એક [...]

જીવનભરનાં તોફાન ખાળી રહ્યો છું,

જીવનભરનાં તોફાન ખાળી રહ્યો છું, ફકત એના મોઘમ ઈશારે ઈશારે. ગમે ત્યાં હું ડૂબું, ગમે ત્યાં હું નીકળું, છે મારી પ્રતીક્ષા કિનારે કિનારે. અહીં દુ:ખની દુનિયામાં એક રંગ જોયો, ભલે સુખનું જગ હો પ્રકારે પ્રકારે. સુજનની કબર કે ગુનેગારની હો, છે સરખી ઉદાસી મઝારે મઝારે. હૃદય મારું વ્યાપક, નજર મારી સુંદર, કલા મારી મોહક વિચારે [...]

એવો કોઇ દિલદાર જગતમાં નજર આવે ;

એવો કોઇ દિલદાર જગતમાં નજર આવે ; આપી દે મદદ કિતું ન લાચાર બનાવે. હમદર્દ બની જાય જરા સાથમાં આવે ; આ શું કે બધા દૂરથી રસ્તા જ બતાવે ! શું એને ખબર, કોની નજર પ્યાસી રહી ગઇ ? જે ભેજમાં ચાલે અને પાલવ ન ઉઠાવે. એ સૌથી વધુ ઉચ્ચ તબક્કો છે મિલનનો, કહેવાનું ઘણું [...]

જાહેરમાં એ દમામ કે પાસ આવવા ન દે,

જાહેરમાં એ દમામ કે પાસ આવવા ન દે, અંદરથી એ સંભાળ કે છેટે જવા ન દે. છોડ એવા શ્ર્વાસને કે કશો એમાં દમ નથી, જે મોતનો પસીનો સૂકવવા હવા ન દે. મનદુ:ખ થશે જરામાં કે ઊર્મિપ્રધાન છું, તારી બધીય વાત મને જાણવા ન દે. તુજ દર્દ જોઈએ છે મગર આટલું નહિ, થોડી કચાશ કર, મને [...]

ઉપરથી જો જુઓ તો છે રઝળપાટ,

ઉપરથી જો જુઓ તો છે રઝળપાટ, નહિતર છે બધા ખુદની જગા પર. હજારો ‘હા’ અમે ઠુકરાવી દીધી, ખબર પણ છે – તમારી એક ના પર. નથી દેખાતું મારો હાલ જોઈ? ભરોસો છે મને મારા ખુદા પર. ‘મરીઝ’ એનું જ તો છે નામ હિંમત, જીવે છે જે આદમી ખુદાની દયા પર. મરીઝ

તમને ખબર છે? કેવી કવિતા અમારી છે,

તમને  ખબર છે? કેવી  કવિતા   અમારી છે, જે  જે   કડી   છે-ભાગ્યની રેખા  અમારી છે. ઘર બેઠા જે લખીએ છીએ-સંભળાય છે સૌને, જે   જે  મુશાયરા  છે,એ શાખા  અમારી છે. કડવા   અનુભવોનું   કથન    હો મીઠાશથી, એ બોલચાલ  અમારી,એ ભાષા  અમારી છે. આ  ઘરના એક   ખૂણામાં  બેસી જવું પડ્યું? ને   ચારે    તરફ કેટલી દુનિયા  અમારી છે. એને    તમે    [...]

સુરા રાતે તો શું, વહેલી સવારે પી ગયો છું હું,

સુરા રાતે તો શું, વહેલી સવારે પી ગયો છું હું, સમય સંજોગના ગેબી ઈશારે પી ગયો છું હું. કોઈ વેળા જરા ઓછી મળે એની શિકાયત શું? કોઈ વેળા ગજાથી પણ વધારે પી ગયો છું હું.” હશે મારી દશા કેવી તને સમજાય છે સાકી? હવે પીધા પછી પણ મારું દિલ ગભરાય છે સાકી. સુરા પીતાં જે [...]

હુ ક્યા કહુ છુ આપની હા હોવી જોઇયે

હુ ક્યા કહુ છુ આપની હા હોવી જોઇયે,—(2) પન ના કહો છો એમા વ્યથા હોવી જોઇએ પુરતો નથી નશીબનો આનંદ ઓ ખુદા,—(2) મરજી મુજબની થોડી મજા હોવી જોઇએ. એવી તો ભેદી રીતે મને માફ ના કરો,—(2) હુ ખુદ કહી ઉઠુકે સજા હોવી જોઇએ. મે એનો પ્રેમ ચહ્યો બહુ સાદી રીત થી,—(2) નહોતી ખબર કે એમા [...]

જ્યારે કલા, કલા નહીં, જીવન બની જશે,

જ્યારે કલા, કલા નહીં, જીવન બની જશે, મારું કવન જગતનું નિવેદન બની જશે . શબ્દોથી પર જો દિલનું નિવેદન બની જશે, તું પોતે તારા દર્દનું વર્ણન બની જશે . જે કંઈ હું મેળવીશ હમેશા નહીં રહે , જે કંઈ તું આપશે તે સનાતન બની જશે. મીઠા તમારા પ્રેમના પત્રો સમય જતાં, ન્હોતી ખબર કે દર્દનું [...]

બસ એટલી સમજ મને પરવરદિગાર દે,

બસ એટલી સમજ મને પરવરદિગાર દે, સુખ જ્યારે જ્યાં મળે, બધાના વિચાર દે. માની લીધું કે પ્રેમની કોઈ દવા નથી, જીવનના દર્દની તો કોઈ સારવાર દે. ચાહ્યું બીજું બધું તે ખુદાએ મને દીધું, એ શું કે તારા માટે ફક્ત ઈન્તજાર દે. આવીને આંગળીમાં ટકોરા રહી ગયા, સંકોચ આટલો ન કોઈ બંધ દ્વાર દે. પીઠામાં મારું [...]

બસ, દુર્દશાનો એટલો આભાર હોય છે,

બસ, દુર્દશાનો એટલો આભાર હોય છે, જેને મળું છું, મુજથી સમજદાર હોય છે. ઝંખે મિલનને કોણ જો એની મજા કહું ! તારો જે દૂરદૂરથી સહકાર હોય છે. ટોળે વળે છે કોઈની દિવાનગી ઉપર, દુનિયાના લોક કેવા મિલનસાર હોય છે. દાવો અલગ છે પ્રેમનો દુનિયાની રીતથી, એ ચૂપ રહે છે જેને અધિકાર હોય છે. કાયમ રહી [...]

મેં તજી તારી તમન્ના તેનો આ અંજામ છે,

મેં તજી તારી તમન્ના તેનો આ અંજામ છે, કે હવે સાચે જ લાગે છે કે તારું કામ છે. છે સ્ખલન બે ત્રણ પ્રસંગોમાં મને પણ છે કબૂલ, કોણ જાણે કેમ આખી જિંદગી બદનામ છે. એક વીતેલો પ્રસંગ પાછો ઉજવવો છે ખુદા! એક પળ માટે વીતેલી જિંદગીનું કામ છે. મારી આ મજબૂર મસ્તીનો નશો ઊતરી ગયો, [...]

નથી કોઈ તારામાં વિધી મદિરા,-’મરીઝ’

નથી કોઈ તારામાં વિધી મદિરા, ગમે ત્યાં ગમે ત્યારે પીધી મદિરા. હતી મારી તું પ્રતિનિધી મદિરા, બધામાં તને આગે કીધી મદિરા. અમે તારા ભક્તો અમે બહાર રહીએ? જગા સ્વર્ગમાં તેં તો લીધી મદિરા. નથી પાપ તુજમાં કે અગ્રિ પરીક્ષા, સરળતાથી તેં પાર કીધી મદિરા. સતત થઈ રહ્યાં છે સુરાલયના ફેરા, નિરાંતે કદી મેં ન પીધી [...]

કુદરતના ખેલ હાથમાં આવી નહીં શકે,

કુદરતના ખેલ હાથમાં આવી નહીં શકે, કળીઓને ગલીપચીથી હસાવી નહીં શકે. એવા કોઈ સમયને હું ઝંખું છું રાતદિન, તું આવવાને ચાહે, ને આવી નહીં શકે. મારા કવનનું આટલું ઊંડું મનન ન કર, કંઈ યાદ થઈ જશે તો ભૂલાવી નહીં શકે. ના માંગ એની પાસે ગજાથી વધુ જીવન, એક પળ એ એવી દેશે વિતાવી નહીં શકે. [...]

એ રીતે છવાઈ ગયા છે ખયાલમાં,

એ રીતે છવાઈ ગયા છે ખયાલમાં, આવેશને ગણી મેં લીધો છે વહાલમાં. તારા વચનનો કેટલો આભાર માનીએ, વરસો કઠણ હતાં તે ગયાં આજકાલમાં. સારું છે એની સાથે કશી ગુફ્તગુ નથી, નહિતર હું કંઈક ભૂલ કરત બોલચાલમાં. કરતો હતો જે પહેલાં તે પ્રસ્તાવના ગઈ, લઈ લઉં છું એનું નામ હવે બોલચાલમાં. લય પણ જરૂર હોય છે, [...]

તુજ બેવફાઈમાં છે વ્યથા કોણ માનશે!

તુજ બેવફાઈમાં છે વ્યથા કોણ માનશે! જે જોઈ છે મેં તારી દશા કોણ માનશે? મારા ગુનાહો જોઈ, મને બેશરમ ન માન, સાથે જ ભોગવું છું સજા કોણ માનશે? દિલ મારું, પ્રેમ મારો, અને એમની શરત! મેં ખુદ કહી છે કેટલી ‘ના’ કોણ માનશે? વરસો થયા હું જેમની મહેફીલથી દૂર છું, ત્યાં પણ હજી છે મારી [...]

એ રીતે છવાઈ ગયા છે ખયાલમાં,

એ રીતે છવાઈ ગયા છે ખયાલમાં, આવેશને ગણી મેં લીધો છે વહાલમાં. તારા વચનનો કેટલો આભાર માનીએ, વરસો કઠણ હતાં તે ગયાં આજકાલમાં. સારું છે એની સાથે કશી ગુફ્તગુ નથી, નિહતર હું કંઈક ભૂલ કરત બોલચાલમાં. કરતો હતો જે પહેલાં તે પ્રસ્તાવના ગઈ, લઈ લઉં છું એનું નામ હવે બોલચાલમાં. લય પણ જરૂર હોય છે, [...]

મરીઝ

1966ના વર્ષમાં ગુજરાતી ગઝલ વિશ્વને હચમચાવી નાખનારી એક ઘટના ન બની હોત તો મરીઝની ગઝલોના જોરે કવિ બની ગયેલા અનેક કવિઓની રચનાઓ પુસ્તકો સ્વરૂપે પ્રગટ થતી રહી હોત અને મુશાયરાઓમાં બેરોકટોક વંચાતી રહી હોત. મરીઝને પૈસાની તાતી જરૂર હતી અને મરીઝે એક આખેઆખા સંગ્રહ જેટલી ગઝલો એક કવિને વેચી દીધી. એ કવિ પણ સાહિત્ય અને [...]

રહું છું યાદમાં

રહું છું યાદમાં તારી મને ચર્ચામાં રસ છે ક્યાં ! ફરક રેખા હું ક્યાં દોરું? પ્રણય ક્યાં છે,હવસ ક્યાં છે ! ભલે બેઠો હજારો વાર એનો હાથ ઝાલીને, પરંતુ એ ન સમજાયું હજી પણ નસ ક્યાં છે . સમય ચાલ્યો ગયો, જ્યારે અમે મૃગજળને પીતા’તા, હતી જે એક જમાનામાં હવે એવી તરસ ક્યા છે ! [...]

રહેશે અમને મારી મુસીબતની દશા યાદ

રહેશે મને આ મારી મુસીબતની દશા યાદ, બીજા તો બધા ઠીક છે, આવ્યો ન ખુદા યાદ. પ્રેમાળ છે દિલ એવું કે આવે છે બધાં યાદ, દુઃખદર્દ છે એવાં કે તમે પણ ન રહ્યાં યાદ. એ તો ન રહી શકતે મહોબ્બતના વિના યાદ, હો વિશ્વના વિસ્તારમાં એક નાની જગા યાદ. મુજ હાસ્યને દુનિયા ભલે દીવાનગી સમજે, [...]

કરવી ના જોઇતી’તી ઉતાવળ સવાલ માં

એ રીતે છવાઈ ગયા છે ખયાલમાં, આવેશને ગણી મેં લીધો છે વહાલમાં. તારા વચનનો કેટલો આભાર માનીએ, વરસો કઠણ હતાં તે ગયાં આજકાલમાં. સારું છે એની સાથે કશી ગુફ્તગુ નથી, નિહતર હું કંઈક ભૂલ કરત બોલચાલમાં. કરતો હતો જે પહેલાં તે પ્રસ્તાવના ગઈ, લઈ લઉં છું એનું નામ હવે બોલચાલમાં. લય પણ જરૂર હોય છે, [...]

મને એવી રીતે કઝા યાદ આવી,

ને એવી રીતે કઝા યાદ આવી, કોઈ એમ સમજે દવા યાદ આવી. નથી કોઈ દુ:ખ મારા આંસુનું કારણ, હતી એક મીઠી મજા યાદ આવી. જીવનના કલંકોની જ્યાં વાત નીકળી, શરાબીને કાળી ઘટા યાદ આવી. હજારો હસીનોના ઈકરાર સામે, મને એક લાચાર ‘ના’ યાદ આવી. મોહબ્બતના દુ:ખની એ અંતિમ હદ છે, મને મારી પ્રેમાળ મા યાદ [...]

જીવન બની જશે

જ્યારે કલા, કલા નહીં, જીવન બની જશે, મારું કવન જગતનું નિવેદન બની જશે . શબ્દોથી પર જો દિલનું નિવેદન બની જશે, તું પોતે તારા દર્દનું વર્ણન બની જશે . જે કંઈ હું મેળવીશ હમેશા નહીં રહે , જે કંઈ તું આપશે તે સનાતન બની જશે. મીઠા તમારા પ્રેમના પત્રો સમય જતાં, ન્હોતી ખબર કે દર્દનું [...]

એ રીતે છવાઈ ગયા છે ખયાલમાં

એ રીતે છવાઈ ગયા છે ખયાલમાં, આવેશને ગણી મેં લીધો છે વહાલમાં. તારા વચનનો કેટલો આભાર માનીએ, વરસો કઠણ હતાં તે ગયાં આજકાલમાં. સારું છે એની સાથે કશી ગુફ્તગુ નથી, નિહતર હું કંઈક ભૂલ કરત બોલચાલમાં. કરતો હતો જે પહેલાં તે પ્રસ્તાવના ગઈ, લઈ લઉં છું એનું નામ હવે બોલચાલમાં. લય પણ જરૂર હોય છે, [...]

રહું છું યાદમાં તારી મને ચર્ચામાં રસ છે ક્યાં !

રહું છું યાદમાં તારી મને ચર્ચામાં રસ છે ક્યાં ! ફરક રેખા હું ક્યાં દોરું? પ્રણય ક્યાં છે,હવસ ક્યાં છે ! ભલે બેઠો હજારો વાર એનો હાથ ઝાલીને, પરંતુ એ ન સમજાયું હજી પણ નસ ક્યાં છે . સમય ચાલ્યો ગયો, જ્યારે અમે મૃગજળને પીતા’તા, હતી જે એક જમાનામાં હવે એવી તરસ ક્યા છે ! [...]